De zin van het leven

Gerelateerde afbeelding

Toch identificeren de meesten van ons zich met hun verhalende zelf. Als we ‘ik’ zeggen, bedoelen we het verhaal in ons hoofd, niet de stortvloed van ervaringen die we continu ondergaan. We identificeren ons met het innerlijke systeem dat de bizarre chaos van het leven omvormt tot logisch aandoende verhalen. Het maakt niet uit dat de plot vol leugens en gaten zit en dat die constant herschreven wordt, zodat het verhaal van vandaag totaal in tegenspraak kan zijn met dat van gisteren. Het belangrijkste is dat we altijd het gevoel houden dat we van de wieg tot het graf (en misschien zelfs daarna) één onveranderlijke identiteit hebben. Dat veroorzaakt het twijfelachtige liberale geloof dat ik een individu ben en dat ik een duidelijke, consistente innerlijke stem zakelijke energie vergelijken heb die het hele universum zijn betekenis geeft.
Het verhalende zelf is de ster van het verhaal ‘Un problema’ van Jorge Luis Borges19 over Don Quichot, de held van de beroemde gelijknamige roman van Miguel Cervantes. Don Quichot creëert een imaginaire wereld voor zichzelf waarin hij een legendarische held is die reuzen bestrijdt en vrouwe Dulcinea del Toboso redt. In werkelijkheid is Don Quichot de oudere landheer Alonso Quixano, de edele Dulcinea is een lompe boerenmeid uit een naburig dorp en de reuzen zijn windmolens. Wat zou er gebeuren, vraag Borges zich af, als Don Quichot door zijn geloof in deze fantasieën een echte, levende persoon aanvalt en doodt? Borges stelt een fundamentele vraag over de condition humaine: wat gebeurt er als de verhaaltjes die ons verhalende zelf ons voorspiegelt ernstig leed toebrengen aan onszelf of de mensen om ons heen? Er zijn drie mogelijkheden, aldus Borges. De eerste mogelijkheid is dat er niet veel gebeurt. Don Quichot zal er helemaal niet mee zitten dat hij een echt bestaand iemand heeft vermoord. Zijn waanideeën zijn zo zakelijke energie sterk dat hij het verschil niet kan zien tussen het plegen van een moord en een duel met imaginaire windmolenreuzen. Een andere mogelijkheid is dat hij, als hij iemand van het leven berooft, zo van zichzelf zal gruwen dat zijn waanwereld instort. Een beetje als een jonge rekruut die op weg naar het slagveld nog gelooft dat het goed en zoet is om te sterven voor het vaderland en uiteindelijk totaal gedesillusioneerd raakt door de realiteit van de oorlog.

De eenentwintigste eeuw

Gerelateerde afbeelding

Aan het begin van de eenentwintigste eeuw vertrekt de vooruitgangstrein wederom en hoogstwaarschijnlijk zal dit de laatste trein zijn die ooit het station Homo sapiens verlaat. Zij die deze trein missen, zullen nooit een tweede kans krijgen. Om een zitplaats te bemachtigen moet je enig verstand hebben van de eenentwintigste-eeuwse technologie, en dan met name van biotechnologie en computeralgoritmen. Deze krachten zijn veel groter dan stoom en telegrafie en ze zullen niet alleen gebruikt worden voor de winkel huren den haag productie van voedsel, textiel, voertuigen en wapens. De voornaamste producten van de eenentwintigste eeuw worden lichamen, hersenen en geesten, en de kloof tussen mensen die lichamen en hersenen kunnen ombouwen en zij die dat niet kunnen zal veel groter worden dan de kloof tussen het Groot-Brittannië van Dickens en het Soedan van de Mahdi. Hij zal zelfs groter worden dan de kloof tussen sapiens en neanderthalers. In de eenentwintigste eeuw zullen de mensen aan boord van de vooruitgangstrein welhaast goddelijke vermogens tot scheppen en vernietigingen verwerven, terwijl de achterblijvers met uitsterven bedreigd zullen worden. Het socialisme, dat honderd jaar geleden helemaal bij de tijd was, heeft de vernieuwingen in de technologie niet kunnen bijbenen. Leonid Brezjnev en Fidel Castro klampten zich vast aan ideeën die Marx en Lenin opstelden in het stoomtijdperk en begrepen niets van de macht van computers en biotech. De liberalen pasten zich veel beter aan het informatietijdperk aan. Dit verklaart voor een deel waarom Chroesjtsjovs
voorspelling uit i956 nooit is uitgekomen en waarom de liberale kapitalisten uiteindelijk degenen werden die de marxisten begroeven. Als Marx weer tot leven zou komen in de huidige tijd, zou hij de paar discipelen die hij nog overhad waarschijnlijk aansporen om minder tijd te  winkel huren tilburg besteden aan het lezen van Das Kapitalen meer aan het bestuderen van het internet en het menselijk genoom.

Het evolutionair humanisme

Gerelateerde afbeelding

Terwijl het liberalisme nog duizelde van deze linkse hoek, sloeg het evolutionair humanisme toe vanaf de rechterflank. Racisten en fascisten verweten het liberalisme en het socialisme dat ze de natuurlijke selectie dwarsboomden en daarmee de degeneratie van de mensheid in de hand werkten. Ze waarschuwden dat de natuurlijke selectie haar werk niet meer kon doen als alle mensen evenveel waarde en evenveel voortplantingskansen kregen. De sterkste mensen zouden ondergaan in een oceaan van middelmatigheid, zodat de mens niet kon evolueren tot supermens, maar zou uitsterven. Van 1914 tot 1989 woedde er een moordzuchtige geloofsoorlog tussen de drie humanistische sektes en in eerste instantie leed het liberalisme de ene nederlaag na de andere. Communistische en fascistische regimes namen niet alleen talloze landen over, maar de liberale kernideeën werden ook nog eens ontmaskerd als naïef of zelfs ronduit gevaarlijk. Geefhet individu de vrijheid en er zal vrede en voorspoed heersen? Geloof je het zelf? De Tweede Wereldoorlog, die we ons achteraf herinneren als een grote liberale overwinning, zag er in zijn eigen tijd heel anders uit. De oorlog begon in september 1939 als een conflict tussen een winkel huren eindhoven machtige liberale alliantie en het geïsoleerde nazi-Duitsland. Zelfs het fascistische Italië nam liever een afwachtende houding aan, tot juni 1940. De liberale alliantie genoot een overweldigende numerieke en economische superioriteit. Terwijl het Duitse bruto nationaal product in 1940 op 387 miljoen dollar stond, bedroeg het bnp van de Europese tegenstanders van Duitsland in totaal 631 miljoen dollar (waarbij het bnp van de overzeese Britse gebiedsdelen en de koloniën van Groot-Brittannië, Frankrijk, Nederland en België niet eens zijn meegerekend). Toch had Duitsland er in de lente van 1940 slechts drie maanden voor nodig om de liberale alliantie een beslissende slag toe te brengen door Frankrijk, de Lage Landen, Noorwegen en Denemarken te bezetten. Het Verenigd Koninkrijk bleef eenzelfde lot alleen bespaard dankzij het Britse Kanaal.13 De Duitsers werden uiteindelijk pas verslagen nadat de liberale landen een verbond hadden gesloten met de Sovjet-Unie, die het hardste vocht en de hoogste prijs betaalde: de oorlog kostte vijfentwintig miljoen Sovjetburgers het leven, tegenover een half miljoen Britten en winkel huren eindhoven een half miljoen Amerikanen. De eer voor het verslaan van het nazisme moet voor een groot deel aan het communisme toegekend worden. En het communisme profiteerde ook het meest van de oorlog, in elk geval op de korte termijn.

De wetenschappelijke formule voor kennis

Gerelateerde afbeelding

De wetenschappelijke formule voor kennis leidde tot verbluffende doorbraken op het gebied van astronomie, natuurkunde, geneeskunde en talloze andere disciplines. Maar deze methode heeft één groot nadeel: ze kan niets met vragen over waarde en zingeving. Middeleeuwse experts konden met absolute zekerheid aantonen dat moord en diefstal verkeerd zijn en dat de zin van het leven neerkomt op het naleven van Gods wil, omdat de Schrift dat zegt. Wetenschappers kunnen dat soort ethische uitspraken niet doen. Hoeveel gegevens en hoeveel wiskundige virtuositeit je ook tot je beschikking hebt, je kunt er niet mee bewijzen dat moord verkeerd is. Maar menselijke samenlevingen kunnen niet overleven zonder dat soort waardeoordelen. Een manier om deze moeilijkheid het hoofd te bieden was dat de oude middeleeuwse kantoorruimte huren den haag formule werd aangehouden naast de nieuwe wetenschappelijke methode. Bij praktische problemen – zoals het bepalen van de vorm van de aarde, het bouwen van een brug of het genezen van een ziekte -verzamelen we empirische gegevens en maken daar een wiskundige analyse van. Bij ethische problemen – zoals de vraag of scheidingen, abortus en homoseksualiteit wel of niet moeten worden toegestaan raadplegen we onze heilige boeken. Deze oplossing is in talloze moderne samenlevingen gebruikt, van het victoriaanse Engeland tot het eenentwintigste-eeuwse Iran. Maar het humanisme bood een alternatief Naarmate mensen meer vertrouwen in zichzelf kregen, ontstond er een nieuwe formule voor het verwerven van ethische kennis: KENNIS = ERVARINGEN x OPENSTAAN. Als we ethische vraagstukken willen oplossen, moeten we openstaan voor onze innerlijke ervaringen en die uiterst fijnzinnig observeren. In de praktijk komt dit erop neer dat we kennis zoeken door jarenlang ervaringen te verzamelen en onszelf te trainen om daarvoor open te staan, zodat we die ervaringen correct kunnen interpreteren. Wat zijn die ‘ervaringen’ precies? Het zijn geen empirische gegevens. Een ervaring is niet gemaakt van atomen, elektromagnetische golven, eiwitten of getallen. Een ervaring is een subjectief fenomeen dat bestaat uit drie hoofdingrediënten: sensaties, emoties en gedachten. Van moment tot moment omvatten mijn kantoorruimte huren tilburg ervaringen alles wat mijn zintuigen opvangen (hitte, genot, spanning, etc.), alle emoties die ik voel (liefde, angst, woede etc.) en alle gedachten die bij me opkomen.

De allesomvattende waarde van groei

Gerelateerde afbeelding

Aan dit geloof in de allesomvattende waarde van groei ontleent het kapitalisme zijn eerste en belangrijkste gebod: gij zult uw winsten investeren in verdere groei. In het verleden verspilden prinsen en priesters hun winsten meestal aan uitbundige carnavalsfeesten, weelderige paleizen en zinloze oorlogen. Of anders stopten ze hun goudstukken in ijzeren kisten, verzegelden die en begroeven ze in een kerker. Tegenwoordig gebruiken vrome kapitalisten hun winst om nieuwe werknemers in dienst te nemen, de fabriek uit te breiden of een nieuw product te ontwikkelen. Als ze zelf niet weten hoe dat moet, geven ze hun geld aan iemand die het wel weet, zoals een bankier of een durfkapitalist. Een durfkapitalist leent het geld vervolgens uit aan verschillende ondernemers. Boeren lenen geld om nieuwe tarwevelden aan te planten, aannemers bouwen nieuwe huizen, energiebedrijven zoeken nieuwe olievelden en wapenfabrieken ontwikkelen nieuwe wapens. Uit de winsten van al die activiteiten kunnen de ondernemers hun leningen met rente terugbetalen. Nu hebben we niet alleen meer tarwe, huizen, olie en wapens, maar ook nog eens meer geld, dat de banken en fondsen wederom kantoorruimte huren eindhoven kunnen uitlenen. Dit wiel zal altijd blijven draaien, volgens het kapitalisme althans. We zullen nooit een moment bereiken waarop het kapitalisme zegt: ‘Oké, klaar. Genoeg gegroeid. Nu kunnen we het ervan nemen.’ Als je wilt weten waarom het kapitalistische wiel waarschijnlijk nooit stil zal vallen, praat dan maar eens met iemand die 100.000 euro heeft gespaard en zich afvraagt wat hij ermee moet doen. ‘De banken geven zo weinig rente,’ zal hij klagen. ‘Ik wil mijn geld niet op een spaarrekening zetten die nauwelijks 0,5 procent per jaar oplevert. Misschien kan ik twee procent krijgen op staatsobligaties. Mijn neef Richard heeft vorig jaar een flat in Seattle gekocht en die heeft nu al twintig procent aan zijn investering verdiend! Misschien moet ik ook iets met onroerend goed doen, maar iedereen zegt dat er een nieuwe vastgoedzeepbel gaande is. Maar wat denk je van de aandelenmarkt? Een kennis zei dat je tegenwoordig het beste een ETF kunt kopen die opkomende economieën volgt, zoals Brazilië of China.’ Als hij even zijn mond houdt voor een adempauze, vraag je: ‘Maar kantoorruimte huren haarlem waarom zou je niet gewoon tevreden zijn met je 100.000 euro?’ Hij kan waarschijnlijk beter uitleggen dan ik waarom het kapitalisme nooit zal ophouden.

Wetenschappelijke definitie of maatstaf

Gerelateerde afbeelding

Maar zelfs als Harris gelijk heeft en alle mensen het geluk zo hoog hebben zitten, dan is het in de praktijk nog steeds extreem moeilijk om ethische disputen op te lossen met dit inzicht, vooral omdat we geen wetenschappelijke definitie of maatstaf voor geluk hebben. Denk wederom eens aan de Drieklovendam. Zelfs als we het erover eens zijn dat het uiteindelijke doel van dat project het vergroten van het geluk in de wereld is, hoe kunnen we dan weten of het opwekken van goedkope elektriciteit wereldwijd meer bijdraagt aan het geluk dan het beschermen van traditionele levenswijzen of het redden van kantoor huren eindhoven de zeldzame Chinese rivierdolfijn? Zolang we de mysteriën van het bewustzijn nog niet hebben ontraadseld, kunnen we geen universele maatstaf voor geluk en leed ontwikkelen en weten we niet hoe we het geluk en het leed van verschillende individuen tegen elkaar moeten afzetten, laat staan dat van andere soorten. Hoeveel eenheden geluk worden er gegenereerd als een miljard Chinezen goedkopere elektriciteit krijgen? Hoeveel eenheden ellende worden er geproduceerd als een complete dolfijnensoort uitsterft? Zijn geluk en ellende überhaupt wel wiskundige entiteiten die kunnen worden opgeteld of afgetrokken? Een ijsje eten is aangenaam, de ware liefde vinden is nog aangenamer. Als we maar genoeg ijs eten, zou het cumulatieve plezier daarvan dan ooit de vervoering van ware liefde kunnen benaderen? De wetenschap kan dus veel meer aan ethische discussies bijdragen dan wij meestal denken, maar er is een grens die wetenschappers niet kunnen overschrijden, nog niet althans. Zonder de sturende hand van een of andere religie is het onmogelijk om grootschalige sociale ordes in stand te houden. Zelfs universiteiten en laboratoria hebben religieuze steun nodig. Religie levert de ethische rechtvaardiging voor wetenschappelijk onderzoek en krijgt in ruil daarvoor invloed op de wetenschappelijke agenda en het gebruik van kantoor huren haarlem wetenschappelijke ontdekkingen. Je kunt de geschiedenis van de wetenschap dus niet begrijpen als je de religie buiten beschouwing laat. Wetenschappers staan er zelden bij stil, maar de wetenschappelijke revolutie is begonnen in een van de meest dogmatische, intolerante en religieuze samenlevingen uit de geschiedenis.

Moderne wetenschappers

Gerelateerde afbeelding

Moderne wetenschappers denken meer in de lijn van Herodotus en Sima Qian dan in die van de Bijbel. Daarom besteden moderne staten ook zoveel tijd en moeite aan het verzamelen van informatie over andere landen en het analyseren van ecologische, politieke en economische wereldtrends. Als de Amerikaanse economie wankelt, wijzen zelfs Republikeinse evangelisten soms met een kantoor huren eindhoven beschuldigend vingertje naar China en niet naar hun eigen zonden. Maar al begrepen Herodotus en Thucydides de werkelijkheid veel beter dan de auteurs van de Bijbel, de Bijbel won het toch toen die twee wereldbeschouwingen botsten. De Grieken namen de Joodse kijk op de geschiedenis over, en niet omgekeerd. Duizend jaar na Thucydides waren de Grieken ervan overtuigd dat het wel een goddelijke straf voor hun zonden moest zijn als een of andere barbaarse horde hun land binnenviel. Hoe onjuist de Bijbelse wereldbeschouwing ook was, ze bood een veel betere basis voor grootschalige menselijke samenwerking. Nog steeds leggen Amerikaanse presidenten de eed af met hun hand op een bijbel. En in veel landen ter wereld, waaronder de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, zweren getuigen in de rechtszaal nog steeds op de Bijbel dat ze de waarheid zullen vertellen. Het heeft wel iets ironisch dat ze zweren de waarheid te vertellen op een boek dat zo vol zit met verzinsels, mythen en vergissingen.
Maar het werkt wel!
Verzinsels geven ons de kans om beter samen te werken. De prijs die we daarvoor betalen is dat diezelfde verzinsels ook de einddoelen van onze samenwerking bepalen. We kunnen dus heel uitvoerige samenwerkingssystemen opzetten, die kantoor huren haarlem worden ingezet om fictieve doelen en belangen te dienen. Zo’n systeem lijkt dan heel goed te werken, maar alleen als we de criteria van het systeem zelf aanhouden. Zo kan een islamitische mollah bijvoorbeeld zeggen: ‘Ons systeem werkt. Er zijn nu 1,5 miljard moslims op de wereld en meer mensen dan ooit bestuderen nu de Koran en onderwerpen zich aan Allahs wil.’ De cruciale vraag is echter of dat de juiste meetlat voor succes is.

Dicht en sterk betekenisweb

Gerelateerde afbeelding

John geloofde dit alles heel vast omdat hij verstrikt zat in een extreem dicht en sterk betekenisweb. Zijn oudste herinnering was die aan het roestige zwaard van opa Henry, dat in de hal van het kasteel hing. Van kleins af aan had John verhalen gehoord over opa Henry, die was gesneuveld tijdens de Tweede Kruistocht en nu uitrustte bij de engelen in de hemel, terwijl hij over John en zijn familie waakte. Als er minstrelen naar het kasteel kwamen, zongen ze meestal over dappere kruisvaarders die vochten in het Heilige Land. Als John naar de kerk ging, keek hij graag naar de gebrandschilderde ramen. Op een daarvan stond Godfried van Bouillon afgebeeld, gezeten op een paard, terwijl hij een snood uitziende moslim spietste met zijn lans. Op andere ramen stonden de zielen van zondaars, brandend in de hel. John luisterde aandachtig naar de priester, de geleerdste man die hij kende. Bijna elke zondag vertelde de priester – met behulp van kantoor huren den haag goed in elkaar zittende parabels en hilarische grappen – dat er geen verlossing bestond buiten de katholieke kerk, dat de paus in Rome onze heilige vader was en dat we altijd gehoor moesten geven aan zijn bevelen. Als we moordden of stalen, zou God ons naar de hel sturen, maar als we moslimheidenen doodden, zou Hij ons in de hemel verwelkomen. Op een dag, toen John net achttien was, reed er een gehavende ridder naar de kasteelpoort, die met verstikte stem het nieuws bracht: Saladin had het kruisvaardersleger vernietigd bij Hattin! Jeruzalem was gevallen! De paus had een nieuwe kruistocht aangekondigd en beloofde eeuwige verlossing aan eenieder die daarbij sneuvelde! Alle mensen keken geschokt en bezorgd, maar Johns gezicht kreeg een bovenaardse gloed en hij riep: ‘Ik ga tegen de ongelovigen strijden om het Heilige Land te bevrijden!’ Het was even stil, en toen verschenen er glimlachjes en tranen op de gezichten om hem heen. Zijn moeder veegde haar ogen droog, omhelsde John stevig en zei dat ze trots op hem was. Zijn vader gafhem een stevige schouderklop en zei: ‘Als ik nog zo kantoor huren tilburg jong was als jij, zoon, dan zou ik ook gaan. Dit gaat om de eer van onze familie. Ik weet zeker dat je ons niet teleur zult stellen!’ Twee vrienden van John verklaarden dat ze mee zouden gaan. Zelfs Johns gezworen rivaal, de baron van de andere kant van de rivier, kwam op bezoek om hem veel geluk te wensen.

De turingtest

Gerelateerde afbeelding

De turingtest is in 1950 uitgevonden door de Britse wiskundige Alan Turing, een van de peetvaders van het computertijdperk. Turing was tevens een homo in een tijd waarin homoseksualiteit strafbaar was in Groot-Brittannië. In 1952 werd hij veroordeeld wegens homoseksuele handelingen en moest hij gedwongen chemische castratie ondergaan. Twee jaar later pleegde hij zelfmoord. De turingtest is simpelweg een reproductie van een test die elke homo in het Groot-Brittannië van de jaren vijftig
dagelijks moest ondergaan: kun je voor hetero doorgaan? Turing wist uit ervaring dat het in wezen niet uitmaakte wie je was, het enige wat uitmaakte was wat anderen van je dachten. Volgens Turing zouden computers in de toekomst net zoiets zijn als homo’s in de jaren vijftig. Het zal niet uitmaken of computers daadwerkelijk een bewustzijn zullen hebben of niet. Het enige wat uitmaakt is wat mensen van ze denken.
Het deprimerende leven van de laboratoriumrat
Nu we iets meer kantoor huren eindhoven weten over de menselijke geest – en weten hoe weinig we daar eigenlijk over weten – kunnen we terug naar de vraag of andere dieren een geest hebben. Sommige dieren, zoals honden, komen makkelijk door een aangepaste versie van de turingtest heen. Als mensen vast proberen te stellen of iets of iemand een bewustzijn heeft, kijken we meestal niet naar wiskundige begaafdheid of een goed geheugen, maar naar het vermogen om een emotionele band met ons op te bouwen. Mensen kunnen een diepe, emotionele band hebben met fetisjen als wapens, auto’s en zelfs ondergoed, maar die verknochtheid is eenzijdig en er ontstaat nooit een relatie uit. Het feit dat een hond en een mens een emotionele band kunnen hebben overtuigt de meeste hondenbaasjes ervan dat honden geen geestloze robots zijn. Dat is echter niet genoeg om ook de sceptici te overtuigen, die erop wijzen dat emoties algoritmen zijn en dat we geen enkel algoritme kennen dat bewustzijn nodig heeft om te kunnen functioneren. Als een dier complex emotioneel gedrag vertoont, kunnen we niet bewijzen dat dat niet voortvloeit uit een heel verfijnd, maar kantoor huren haarlem niet-bewust algoritme. Datzelfde argument kan natuurlijk ook voor mensen gebruikt worden. Alles wat een mens doet -dus ook het vermelden of hij zich al dan niet bewust van iets is -kan in theorie het werk zijn van niet-bewuste algoritmen.

Wiskundige termen

Gerelateerde afbeelding

We kunnen dit raadsel ook in wiskundige termen weergeven. Volgens het huidige dogma zijn organismen algoritmen en kunnen algoritmen weergegeven worden in de vorm van wiskundige formules. Je kunt getallen en wiskundige symbolen gebruiken om de reeks stappen te noteren die een drankautomaat aflegt om een kop thee te maken en de reeks stappen die de hersenen doorlopen als ze schrikken van een naderende leeuw. Als dat zo is, en als bewuste gevoelens een belangrijke functie vervullen, dan moeten ze in de formule voorkomen, want ze maken een essentieel deel van het algoritme uit. Als we het angstalgoritme opschrijven en ‘angst’ uitsplitsen in een reeks exacte berekeningen, zouden conference room eindhoven we op een gegeven moment moeten kunnen zeggen: ‘Hier, stap drieënnegentig in de berekening, daar zit het subjectieve gevoel van angst!’ Maar is er wel een algoritme in de uitgebreide wereld van de wiskunde dat een subjectief gevoel bevat? Dat soort algoritmen kennen we tot dusver helemaal niet. Ondanks de enorme kennis die we hebben opgedaan op het gebied van wiskunde en informatica hebben we nog geen enkel dataverwerkingssysteem gebouwd dat subjectieve gevoelens nodig heeft om te functioneren, en geen enkel systeem voelt pijn, genot, woede ofliefde.5 Misschien hebben we subjectieve gevoelens nodig om over onszelf na te denken? Een dier dat over de savanne zwerft en zijn overlevings- en voortplantingskansen berekent, moet zijn acties en beslissingen aan zichzelf uitleggen en ze soms ook aan andere dieren meedelen. Als het brein een model van conference room tilburg zijn eigen beslissingen probeert op te stellen, loopt het vast in een eindeloze uitweiding en hopsakee, daaruit ontstaat bewustzijn.